دیابت نوع یک چیست؛ علائم، تشخیص و درمان دیابت نوع ۱

دیابت وضعیتی است که در آن بدن نمی‌تواند سطح قند خون (گلوکز) را در حد سالم نگه دارد. دیابت نوع ۱ زمانی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی بدن به سلول‌های تولیدکننده انسولین در پانکراس حمله کرده و آن‌ها را از بین می‌برد. در صورت ابتلا به دیابت نوع ۱، علائمی مانند تشنگی، ادرار مکرر، کاهش وزن بی‌دلیل و خستگی را تجربه خواهید کرد. این نوع دیابت قابل درمان نیست اما می‌توان با تزریق انسولین و حفظ یک سبک زندگی سالم آن را مدیریت کرد. در این مقاله به این نوع از بیماری‌های ناشی از مصرف قند یا ژنتیک می‌پردازیم.

دیابت نوع ۱؛ حمله سیستم ایمنی به لوزالمعده

دیابت زمانی که بدن نمی‌تواند سطح قند موجود در خون(گلوکز) را سالم نگه دارد به‌وجود می‌آید. دیابت نوع ۱ در اثر حمله سیستم ایمنی به سلول‌های لوزالمعده (که وظیفه‌ تولید انسولین در بدن را دارد) و از بین بردن آن ایجاد می‌شود. لوزالمعده عضوی در زیر و پشت معده است که هورمون انسولین را تولید می کند. انسولین، گلوکز را به داخل سلول ها برده تا ذخیره شود و بدن برای تامین انرژی از آن استفاده کند.

افرادی که به بیماری دیابت نوع ۱ مبتلا هستند؛ پانکراس آن‌ها توان تولید انسولین را ندارد در نتیجه بدن انسان بدون انسولین، گلوکز موجود در خون باقی‌ می‌ماند و باعث بالا رفتن گلوکز از حد طبیعی می‌شود.

حالا برای بسیاری سوال می‌شود که دیابت نوع ۲ چیست در جواب باید گفت دیابت نوع ۲ زمانی ایجاد می شود که بدن انسولین کافی تولید نمی‌کند یا در بدن به خوبی از آن استفاده نمی‌شود. تفاوت اصلی میان دیابت نوع ۱ و ۲ وجود انسولین در خون است.

مواردی که باعث مبتلا شدن به دیابت نوع ۱ می‌شود 

هنوز دلیل واحد و مشخصی برای دیابت به صورت دقیق و روشن مشخص نشده‌ است. دیابت نوع ۱ یک وضعیت خود ایمنی است که در آن سیستم ایمنی بدن به سلول های پانکراس حمله می‌کند. حتی با اتخاذ یک سبک زندگی سالم نمی‌توان از آن پیشگیری کرد.

ریشه این بیماری می‌تواند ارثی باشد اگر خواهر و برادر یا والدینتان مبتلا به دیابت نوع ۱ باشند احتمال مبتلا شدن شما به این بیماری بالا می‌رود. دیابت نوع ۱ در هر سنی اتفاق می‌یفتد، اما بیشتر در افراد جوان تشخیص داده می‌شود. بیش از ۵۰٪ از افرادی که دیابت نوع ۱ در استرالیا تشخیص داده می‌شود، زیر ۲۵ سال سن دارند.

علائم دیابت نوع ۱؛ نشانه‌های قند بالا در بدن

علائم دیابت نوع یک معمولاً به‌صورت ناگهانی ظاهر می‌شوند، زیرا این بیماری اغلب سریع پیشرفت می‌کند. این علائم به دلیل افزایش سطح قند خون و کاهش یا نبود انسولین رخ می‌دهند. مهم‌ترین علائم دیابت نوع یک شامل موارد زیر هستند:

• تشنگی شدید و خشکی دهان

• افزایش ادرار (به‌خصوص در شب‌ها)

• کاهش وزن ناگهانی

• خستگی مفرط

• احساس گرسنگی مداوم

• تاری دید

• عفونت‌های مکرر (به‌ویژه عفونت‌های پوستی، دهانی و مثانه)

• کاهش سطح انرژی و ضعف عمومی

هنگامی که این علائم را داشتید مخصوصا اگر به صورت ناگهانی این موارد در بدن شما ظهور پیدا کردند سریعا به پزشک مراجعه کنید. اگر سطح قند خون شما از حد مجاز کمی بالاتر رفته است تجویز اولیه پزشکان مصرف قرص قند برای جلوگیری از پیشرفت آن و کنترل سطح گلوکز خون است.

دیابت نوع ۱؛ را‌ه‌های تشخیص

تشخیص دیابت نوع یک فرایندی حساس و چند مرحله‌ای است، زیرا این بیماری معمولاً به‌سرعت پیشرفت می‌کند و در صورت عدم تشخیص و درمان به‌موقع می‌تواند به عوارض جدی منجر شود. در این قسمت به سوال از کجا بفهمیم دیابت نوع یک داریم یا نوع دو و به طور دقیق روند تشخیص دیابت نوع ۱ را بررسی می‌کنیم.

تشخیص دیابت نوع ۱؛ بررسی علائم اولیه

تشخیص دیابت نوع یک اغلب با بررسی علائم شروع می‌شود. پزشکان به علائم قند خون بالا مانند حس تشنگی فراوان، افزایش ادرار، کاهش وزن ناگهانی و خستگی شدید توجه می‌کنند. در صورتی که این علائم مشاهده شود، پزشک احتمال ابتلا به دیابت را بررسی می‌کند. علائم دیابت نوع یک به‌طور ناگهانی ظاهر می‌شوند و این خود می‌تواند یکی از نشانه‌های هشداردهنده برای شروع بررسی‌های بیشتر باشد.

مشاهده میزان گلوکز خون؛ انجام آزمایش‌های پزشکی

اولین آزمایشی که برای تشخیص انواع دیابت باید انجام داد، آزمایش قند خون ناشتا (Fasting Blood Sugar Test) است. نتیجه این آزمایش سطح گلوکز موجود در خون شما را بعد از حداقل ۸ ساعت ناشتا بودن اندازه‌گیری می‌کند. اگر سطح قند خون بالاتر از ۱۲۶ میلی‌گرم در دسی‌لیتر باشد، این نشان می‌دهد که احتمال دیابت وجود دارد، هرچند برای تایید، آزمایش‌های بیشتری لازم است.

اندازه‌گیری گلوکز به صورت تصادفی؛ تستی برای افراد با علائم شدید

در این روش فرد باید به مدت چند روز پشت سرهم در طول روز تست قند خون بدهد. نتایج سطح قند خون این تست‌ها اگر  به ۲۰۰ میلی‌گرم رسید یا دسی لیتر یا بیشتر رسید احتمال مبتلا بودن فرد به دیابت بالا می‌رود. معمولا از این تست در افراد با علائم شدید استفاده می‌شود.

مشاهده سطح قند خون در طولانی مدت؛ بهترین معیار ارزیابی قند

آزمایش A1c میانگین سطح قند خون در سه ماه گذشته را نشان می‌دهد و معیار خوبی برای ارزیابی کنترل طولانی‌مدت قند خون است. مقدار بالاتر از ۶.۵٪ معمولاً به عنوان معیار تشخیصی برای دیابت در نظر گرفته می‌شود. این آزمایش به‌ویژه در مراحل اولیه بیماری کمک می‌کند تا روند و شدت دیابت بهتر مشخص شود.

دیابت نوع ۱؛ درمان و کنترل

درمان دیابت نوع یک بر پایش مداوم قند خون، تزریق انسولین، تغذیه مناسب و سبک زندگی سالم تمرکز دارد. از آنجا که بدن فرد مبتلا به دیابت نوع یک توانایی تولید انسولین را ندارد، این بیماری به مراقبت و مدیریت روزانه نیاز دارد تا سطح قند خون به طور منظم کنترل شود و از عوارض جدی آن جلوگیری شود. داشتن فعالیت بدنی مناسب، مدیریت استرس، دارو و تکنولوژی‌های کمکی از راه‌های درمان و کنترل این بیماری محسوب می‌شود. 

همچنین به نوع دارو و عوارض آن که در خصوص دیابت مصرف می‌کنید آگاهی و اطلاعات کافی داشته باشید؛ برای مثال عوارض قرص دیابزید ۳۰ که نوعی دارو انسولین ساز محسوب می شود اگر طبق دستور پزشک استفاده نشود بسیار بالا است؛ همچنین این دارو مناسب دیابت نوع ۱ هم نیست. در ادامه، به روش‌های اصلی درمان دیابت نوع یک اشاره می‌کنیم. 

1 . تزریق انسولین؛ مهم‌ترین راه درمان دیابت نوع ۱

در دیابت نوع یک، بدن به انسولین وابسته است و فرد باید انسولین را به صورت مصنوعی دریافت کند. انواع مختلفی از انسولین وجود دارد که بسته به نیاز بیمار، پزشک یکی از آن‌ها یا ترکیبی از آن‌ها را تجویز می‌کند:

• انسولین سریع‌الاثر: بلافاصله بعد از تزریق یا در زمان وعده‌های غذایی اثر می‌کند و معمولاً برای کنترل قند خون در کوتاه‌مدت استفاده می‌شود. یکی از انواع این دارو که مخصوص بزرگسالان و مناسب زمان طولانی است، قلم انسولین توجئو محسوب می‌شود.
• انسولین کوتاه‌اثر: اثرگذاری آن کمی دیرتر از انسولین سریع‌الاثر شروع می‌شود و به‌طورمعمول برای مصرف در طول وعده‌های غذایی استفاده می‌شود. 
• انسولین متوسط‌الاثر و بلندمدت: برای کنترل پایه‌ای قند خون در طول شبانه‌روز استفاده می‌شود و اثر طولانی‌تری دارد.

توجه داشته باشید که در کودکانی که مبتلا به دیابت هستند باید از انسولین مناسب سن خود استفاده کنند؛  قابل ذکر است انسولین لانتوس یکی از دارو‌های دیابتی مخصوص کودکان است که اثر طولانی مدت دارد.

2 . پایش منظم سطح قند خون؛ بررسی وضعیت بیماری و درمان

در صورت مبتلا بودن به بیماری دیابت، فرد باید به صورت منظم سطح قند خون خود را اندازه‌گیری کند.  بیماران به کمک دستگاه‌های خانگی یا سنسورهای زیر پوستی می‌توانند سطح قند خون خود را به‌طور مرتب اندازه‌گیری کنند و نتایج را با پزشک خود به‌اشتراک بگذارند. دستگاه‌های پایش مداوم قند خون (CGM) نیز از وسایل اندازه‌گیری قند خون به صورت خودکار و دائم است که در صورت کاهش و افزایش سطح قند خون هشدار می‌دهند.

۳. رژیم غذایی مناسب؛ مدیریت و کنترل دیابت

داشتن یک رژیم غذایی مناسب بخش مهمی از مدیریت و کنترل دیابت به شمار می‌رود. توجه به کربوهیدرات‌های موجود در غذا و کنترل مقدار آن‌ها به کنترل سطح قند خون کمک می‌کند. پزشک یا متخصص تغذیه می‌تواند به بیمار کمک کند تا برنامه غذایی متعادلی که شامل کربوهیدرات‌های پیچیده مانند سبزیجات و غلات کامل، پروتئین‌ها و چربی‌های سالم برای تامین انرژی و احساس سیری بیشتر و اجتناب از قندهای ساده مانند نوشابه و کیک ها است را در زندگی خود اضافه کند.

نکات کلیدی در مورد دیابت نوع ۱

دیابت نوع ۱ یک بیماری خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی به سلول‌های تولیدکننده انسولین در پانکراس حمله کرده و باعث می‌شود بدن توانایی تولید انسولین را از دست بدهد. این بیماری معمولاً به‌سرعت در کودکان، نوجوانان و جوانان تشخیص داده می‌شود و نیاز به درمان مادام‌العمر دارد. افراد مبتلا باید سطح قند خون خود را به‌طور منظم کنترل کنند و انسولین تزریق نمایند. تغذیه مناسب، پایش مداوم قند خون، ورزش منظم و آگاهی از علائم افت و افزایش قند خون از اصول مدیریت دیابت نوع ۱ هستند. درمان به‌موقع و مراقبت‌های دقیق به بیماران کمک می‌کند که زندگی سالم و فعالی داشته باشند و از عوارض احتمالی جلوگیری کنند.