کلیه و مجاری ادراری

سیستم کلیه و مجاری ادراری شامل کلیه‌ها، حالب‌ها، مثانه و پیشاب‌راه می‌شود. این سیستم با فیلتر مواد زائد از خون و دفع آن‌ها از طریق ادرار، به تنظیم تعادل مایعات و الکترولیت‌ها در بدن کمک می‌کند. بیماری ‌های کلیه و مجاری ادراری متنوع هستند که از جمله رایج‌ترین این بیماری‌ها می‌توان به سنگ کلیه، عفونت‌های ادراری، نارسایی کلیه و سرطان کلیه اشاره کرد.

تازه ترین مقالات

سیستم کلیه و مجاری ادراری شامل کلیه‌ها، حالب‌ها، مثانه و پیشاب‌راه می‌شود. این سیستم با فیلتر مواد زائد از خون و دفع آن‌ها از طریق ادرار، به تنظیم تعادل مایعات و الکترولیت‌ها در بدن کمک می‌کند. بیماری ‌های کلیه و مجاری ادراری متنوع هستند که از جمله رایج‌ترین این بیماری‌ها می‌توان به سنگ کلیه، عفونت‌های ادراری، نارسایی کلیه و سرطان کلیه اشاره کرد. علائم بیماری‌های مختلف کلیوی متفاوت بوده و پزشکان برای درمان هر بیماری، از روش‌هایی خاص استفاده می‌کنند.

ساختمان کلیه و مجاری ادراری و عملکرد آن

کلیه‌ها که به شکل لوبیا و در دو طرف ستون فقرات، زیر دنده‌ها و پشت شکم قرار گرفته‌اند، وظیفه تولید ادرار را به‌عهده دارند. ادرار پس از تولید، از طریق سایر بخش‌های سیستم ادراری جریان یافته و در نهایت از بدن دفع می‌شود.

اختلالات عملکردی در کلیه‌ها و دستگاه ادراری تحتانی بسیار شایع هستند و ممکن است در هر سنی و با شدت مختلفی بروز کنند. این مشکلات، از عفونت‌های ساده تا نارسایی‌های جدی کلیه، می‌توانند سلامت فرد را به‌طورقابل‌توجهی تحت تاثیر قرار دهند. در ادامه لیست عملکرد کلیه را مطرح کرده‌ایم:

  • تشکیل ادرار
  • دفع مواد زاید
  • تنظیم الکترولیت ها
  • تنظیم تعادل اسید- باز
  • کنترل تعادل آب
  • کنترل فشار خون
  • تنظیم تولید گلبول‌های قرمز خون
  • سنتز ویتامین D به شکل فعال
  • ترشح پروستاگلاندین ها

کلیه‌ راست به دلیل وجود کبد در این سمت، اندکی پایین‌تر از کلیه‌ چپ جای گرفته است. کلیه‌ها از بیرون با دنده‌ها، عضلات شکم و پشتی و از درون با بافت چربی احاطه شده‌اند؛ بنابراین به‌طورکامل در برابر هرگونه آسیب محافظت می‌شوند.

بیماری‌های شایع کلیه و مجاری ادراری

بیماریهای دستگاه ادراری و کلیه ممکن است بنابر دلایل مختلف مثل مشکلات ژنتیکی، آسیب‌های جسمی یا مصرف برخی داروها ایجاد شوند. عواملی مانند دیابت، فشار خون بالا یا سابقه ابتلا به بیماری کلیوی میان اعضای نزدیک خانواده، احتمال بروز مشکلات کلیوی و دستگاه مجاری ادراری را افزایش می‌دهند. بیماری‌های مزمن کلیه و نارسایی کلیه به‌تدریج به نفرون‌ها آسیب می‌رسانند.

هایپرپلازی خوش خیم پروستات (BPH)

هایپرپلازی خوش‌خیم پروستات (BPH) نام  یکی از بیماری‌های اورولوژی و مجاری ادراری در مردان است که معمولا مردان مسن را درگیر می‌کند. در این بیماری غده پروستات بزرگ‌تر از حد معمول می‌شود؛ اما ارتباطی با سرطان پروستات ندارد. هایپرپلازی به‌دلیل فشار پروستات بر مجاری ادراری علائمی مانند نیاز مکرر به ادرار، دفع کم‌حجم ادرار و احساس خالی نشدن کامل مثانه ایجاد می‌کند. درمان این بیماری معمولاً با دارو آغاز می‌شود؛ اما در موارد شدید ممکن است بنابر تشخیص پزشک نیاز به جراحی باشد.

بی‌اختیاری ادرار

بی‌اختیاری ادرار یکی از بیماری‌های شایع دستگاه ادراری است. بی‌اختیاری ادرار به عدم توانایی کنترل مثانه در نگهداری ادرار گفته می‌شود. عواملی مانند دیابت، بارداری، زایمان، ضعف عضلات مثانه، مثانه بیش‌فعال، بزرگ شدن پروستات، ضعف عضلات اسفنکتر، آسیب نخاع، یبوست شدید، عفونت دستگاه ادراری و بیماری‌هایی مانند پارکینسون یا ام‌اس از دلایل اصلی این مشکل هستند.

عفونت کلیه

عفونت کلیه نوعی عفونت نادر دستگاه ادراری است که به کلیه‌ها سرایت می‌کند. علائم عفونت کلیه در مردان و زنان شامل درد در بالای کمر یا پهلو، تب و لرز، تهوع، استفراغ یا درد کلیه است که در صورت بروز، نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارد. بسیاری از عفونت‌های کلیه با آنتی‌بیوتیک که توسط پزشک تجویز می‌شود قابل درمان هستند؛ اما در صورت عدم درمان، احتمال آسیب به کلیه، بیماری مزمن کلیه یا انتقال عفونت به جریان خون وجود دارد.

عفونت ادراری (UTI)

از سایر بیماری‌های سیستم ادراری می‌توان به عفونت ادراری اشاره کرد. عفونت ادراری (UTI) به‌دلیل ورود باکتری‌ها یا ویروس‌های بیماری‌زا به دستگاه ادراری ایجاد می‌شود و در زنان شایع‌تر از مردان است. حدود ۴۰ درصد از زنان و ۱۲ درصد از مردان ممکن است به این عفونت مبتلا شوند.

علائم عفونت ادراری شامل سوزش هنگام ادرار و احساس خالی نشدن کامل مثانه است. یکی از علائم مهم عفونت ادراری، تکرر ادرار است که در صورت حاد بودن این مسئله بهتر است با پزشک متخصص مشورت کرده و در صورت صلاحدید دکتر، بهترین قرص برای تکرر ادرار را استفاده کنید.

بیماری مزمن کلیه

بیماری مزمن یا نارسایی مزمن کلیه شایع‌ترین نوع بیماری کلیوی است که به‌تدریج باعث کاهش عملکرد کلیه‌ها می‌شود. این بیماری در مراحل اولیه بدون علامت است؛ اما با پیشرفت آن علائمی مانند تهوع، استفراغ، کاهش اشتها، خستگی، اختلال خواب، تورم پا و گرفتگی عضلات ظاهر می‌شود. فشار خون بالا و دیابت از عوامل اصلی ایجاد این بیماری هستند.

در موارد پیشرفته این بیماری، انجام دیالیز برای تصفیه خون و حذف مایعات اضافی ضروری است. در صورت نیاز به دیالیز، پزشک داروهایی مانند سیناکلست را تجویز می‌کند که فعالیت هورمون پاراتیروئید را در بیماران دیالیزی کاهش می‌دهد؛ اما مصرف این دارو حتما باید تحت نظر پزشک باشد.

سنگ مثانه

یکی دیگر از بیماری‌های شایع دستگاه ادراری، سنگ مثانه است. سنگ‌های ایجاد شده در مثانه توده‌های سختی از مواد معدنی هستند. این سنگ‌ها زمانی ایجاد می‌شوند که مواد معدنی در مثانه غلظت پیدا کرده و به‌صورت کریستال درآیند. معمولاً این وضعیت به‌دلیل مشکلات در تخلیه کامل مثانه رخ می‌دهد.

درصورتی‌که سنگ مثانه کوچک باشد، ممکن است بدون نیاز به درمان خودبه‌خود از بین برود؛ اما در برخی موارد نیاز به جراحی برای برداشتن سنگ مثانه است.

روش تشخیص بیماری‌های کلیه

برای تشخیص بیماریهای مجاری ادرار و کلیه، پزشک ابتدا علائمی که در شما وجود دارد را بررسی می‌کند؛ سپس ممکن است از شما بخواهد برخی آزمایش‌ها را انجام دهید که این آزمایش‌ها شامل موارد زیر هستند:

  • آزمایش ادرار: پزشک ممکن است برای ارزیابی سطح آلبومین در ادرار، آزمایش ادرار را تجویز کند. آلبومین پروتئینی است که در صورت آسیب کلیه به ادرار منتقل می‌شود.
  • آزمایش کراتینین خون: کراتینین یک ماده زائد است که در نتیجه تجزیه کراتین (یک مولکول ذخیره‌شده در عضله) به خون وارد می‌شود. افزایش سطح کراتینین در خون نشان‌دهنده عملکرد نامناسب کلیه‌ها است.
  • سونوگرافی یا سی‌تی‌اسکن: این روش‌ها تصاویر دقیقی از کلیه‌ها و دستگاه ادراری ایجاد می‌کنند. پزشک از این تصاویر برای بررسی اندازه کلیه‌ها و شناسایی مشکلات ساختاری یا تومورها استفاده می‌کند.
  • میزان فیلتراسیون گلومرولی (GFR): این آزمایش عملکرد کلیه را ارزیابی می‌کند و به تعیین مرحله بیماری کلیه کمک می‌کند.
  • نمونه‌برداری از کلیه: در این آزمایش، پزشک قطعه‌ای از بافت کلیه را استخراج می‌کند. این نمونه به پزشک کمک می‌کند تا نوع بیماری کلیوی و میزان آسیب آن را تشخیص دهد.

پس از بررسی بیماری، پزشک تشخیص می‌دهد که نیاز به عمل جراحی دارید یا خیر. در صورت حاد نبودن مشکل، مصرف لیست داروهای کلیه که توسط پزشک تجویز شده، در درمان موثر خواهند بود؛ اما در موارد پیشرفته‌تر، ممکن است نیاز به عمل جراحی باشد.

درمان بیماری‌های کلیه و مجاری ادرار

درمان بیماری و مشکلات دستگاه ادراری برحسب نوع بیماری، علت بروز و شدت آن متفاوت است. در صورت وجود بیماری‌های کلیه و مجاری ادراری حتما باید به متخصص مراجعه کنید و آزمایش‌های مربوطه را انجام دهید. در نهایت پزشک برحسب تشخیص خود، یکی از روش‌های زیر را برای درمان به‌کار می‌برد:

  • دارودرمانی: اگر علائم بیماری کلیه و مجاری ادراری ناشی از آن باشد که بیماری چندان حاد نیست، دکتر از دارودرمانی استفاده می‌کند.
  • تغییر در رژیم غذایی و سبک زندگی: به‌طور مثال دکتر ممکن است شما را به کاهش غذاهای کلسترول‌دار، کاهش مصرف نمک، ترک مصرف سیگار و الکل، افزایش فعالیت بدنی و… تشویق کند.
  • دیالیز: درصورت بیماری‌هایی مانند نارسایی کلیه، دیالیز که روشی مصنوعی برای فیلتر خون است، صورت می‌گیرد که در این صورت پزشک داروهایی مانند سولامر کربنات را تجویز می‌کند تا افزایش برخی مواد مانند فسفر که منجر به تشدید نارسایی کلیه می‌شود را کاهش دهد.

در نهایت، اگر با موارد فوق مشکل قابل درمان نباشد، به تشخیص پزشک احتمال نیاز به عمل جراحی وجود دارد. عمل جراحی معمولا برای بیماری‌های حاد و پیشرفته انجام می‌گیرد.

نکات مهم برای پیشگیری از بیماری‌های کلیه و مجاری ادراری

چند نکته برای پیشگیری از بیماری‌های کلیه و مجاری ادراری وجود دارد که برای بزرگسالان و کودکان موثر است:

  • آب کافی مصرف کنید.
  • مصرف نمک و کافئین را محدود کنید.
  • وزن متعادلی داشته باشید.
  • سبک زندگی بدون دخانیات را انتخاب کنید.
  • با انجام تمرینات کگل، عضلات ناحیه لگن را تقویت کنید.
  • کودک خود را تشویق کنید که قبل از خواب به سرویس بهداشتی برود.
  • مصرف مایعات را هنگام شب محدود کنید.
  • به دختران خود آموزش دهید پس از سرویس بهداشتی، باید از جلو به عقب را تمیز یا خشک کنند.

به‌طورکلی مراجعه به‌موقع به پزشک متخصص، می‌تواند روند پیشرفت بیماری شما را کاهش دهد. درصور‌تی‌که دچار یکی از بیماری‌های کلیه یا مجاری ادراری هستید، بدون مشورت پزشک اقدامی نکرده و دارویی مصرف نکنید.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به شرکت آدوراطب است.

ثبت شکایات
تلفن واحد شکایت: 021-88385681