التهاب چیست و چگونه درمان می‌شود؟ آشنایی با انواع التهاب در بدن

بدن نوعی سیستم دفاعی هوشمند دارد که همیشه در حال مراقبت از ما است‌. هر وقت بدن شما زخمی می‌شود، سرما می‌خورید یا با میکروب تماس پیدا می‌کنید، این سیستم واکنش نشان می‌دهد. یکی از مهم‌ترین نشانه‌های این واکنش دفاعی، التهاب است؛ در این شرایط سلول‌های ایمنی، مواد شیمیایی خاص آزاد می‌کنند تا عامل آسیب‌زا را از بین ببرند. در این مقاله مفهوم، علت و انواع التهاب را بررسی می‌کنیم.

التهاب چیست؟ پاسخ طبیعی بدن در برابر عوامل آسیب‌زا 

التهاب نوعی پاسخ طبیعی بدن برای جلوگیری از گسترش عامل آسیب‌زا و عفونت است. وقتی بدن با خطر روبه‌رو می‌شود؛ مثلا دست شما می‌برد یا دچار عفونت پوست می‌شوید، ورود میکروب، سیستم ایمنی را فعال می‌کند. سیستم ایمنی، گلبول‌های سفید خون را به محل آسیب می‌رساند تا باکتری‌ها، ویروس‌ها و هر عامل مضر دیگری را از بین ببرند.
برای این‌که گلبول‌های سفید خون سریع‌تر به محل آسیب برسند، رگ‌های خونی گشاد می‌شوند. با این کار جریان خون افزایش پیدا می‌کند و ناحیه آسیب‌دیده قرمز و گرم می‌شود. همچنین سلول‌های دفاعی از دیواره رگ‌ها خارج و وارد بافت آسیب‌دیده می‌شوند؛ این موضوع تورم در ناحیه آسیب‌دیده بدن را به‌وجود می‌آورد. سلول‌های ایمنی ماده شیمیایی خاصی به نام مولکول‌های التهابی (سیتوکین‌ها) درون بافت آزاد می‌کنند. این ماده ۲ کار انجام می‌دهند:

1. به بدن علامت می‌دهند که در این ناحیه آسیب وجود دارد.
2. باعث تجمع سلول‌های ایمنی بیشتر در محل آسیب‌دیده می‌شود.

در نتیجه، ۵ نشانه‌ معروف التهاب ظاهر می‌شوند: قرمزی، گرما، ورم، درد و کاهش عملکرد (مثلا ناتوانی در حرکت دادن عضو آسیب‌دیده). اگر این علائم را در بدن خود مشاهده کردید، یعنی بدن شما در حال ترمیم بافت آسیب‌دیده است. با‌این‌حال اگر واکنش التهابی بیش‌ازحد طول بکشد یا بی‌دلیل فعال شود، به‌جای ترمیم، باعث تخریب بافت‌ها و بیماری می‌شود. در بخش بعدی این موضوع را بررسی می‌کنیم.

انواع التهاب؛ حاد و مزمن

التهاب‌های بدن به ۲ دسته کلی حاد (کوتاه‌مدت) و مزمن (درازمدت) تقسیم می‌شوند. با این‌که مکانیزم شروع هر ۲ نوع التهاب مشابه است (رفتن سلول‌های ایمنی بدن به محل آسیب)؛ اما نتیجه و تاثیر آن‌ها روی بدن فرق می‌کند. در ادامه این دو نوع التهاب را به‌صورت‌کامل بررسی می‌کنیم. 

التهاب حاد؛ واکنش فوری بدن به آسیب

التهاب‌ در واقع واکنش فوری بدن نسبت به آسیب و عفونت است. در این شرایط بدن سلول‌های ایمنی را به محل آسیب‌دیده می‌فرستد تا بافت را ترمیم کنند و مانع گسترش عفونت شوند. التهاب حاد بعد از ترمیم بافت متوقف می‌شود. در ادامه نمونه‌های التهاب حاد را به شما می‌گوییم: 

• بریدگی پوست یا زخم سطحی
• گلودرد ناشی از سرماخوردگی یا آنفلوآنزا
• نیش حشرات
• سوختگی خفیف

علاوه‌بر این موارد، یکی دیگر از انواع التهاب حاد، برونشیت ریه است؛ این التهاب بر اثر عفونت ویروسی و باکتریایی ایجاد می‌شود و تنگی‌نفس و سرفه به‌وجود می‌آورد. در واقع التهاب حاد مفید است، چون از بدن شما در برابر خطر محافظت می‌کند. 

التهاب مزمن؛ فعال ماندن سیستم ایمنی بدون وجود عامل آسیب‌زا

گاهی بدن به‌اشتباه و بدون وجود عامل آسیب‌زا، همچنان سیستم ایمنی را فعال نگه می‌دارد. در این شرایط سلول‌های ایمنی برای مدت طولانی مولکول‌های التهابی (سیتوکین‌ها) آزاد می‌کنند. در این وضعیت، بافت‌ها و اندام‌ها به‌تدریج تخریب می‌شوند و آسیب می‌بینند. در ادامه دلیل‌های التهاب مزمن را به شما می‌گوییم: 

• عفونت‌ طولانی‌مدت بدن
• اضافه‌وزن و چربی شکمی
• سیگار، الکل و آلودگی هوا
• استرس و کم‌خوابی
• رژیم غذایی ناسالم پر از چربی، قند و غذاهای فرآوری‌شده

اگر التهاب مزمن برای مدت طولانی در بدن شما باقی بماند، باعث بیماری‌هایی مثل آرتریت روماتوئید، بیماری‌های خودایمنی، مشکل قلبی، سکته، دیابت نوع ۲، آلزایمر، افسردگی و سرطان می‌شود. همچنین التهاب مزمن دستگاه گوارش باعث بیماری‌هایی مثل کرون، کولیت زخمی و التهاب معده می‌شود. برخلاف التهاب حاد که نشانه‌هایی واضح مثل درد و قرمزی دارد، معمولا التهاب مزمن خاموش و بی‌علامت است. 

بررسی علت‌ التهاب؛ آسیب فیزیکی، عفونت و سبک زندگی ناسالم

بدن برای محافظت از خودش به التهاب نیاز دارد؛ در واقع التهاب همیشه به معنای بیماری نیست. علت التهاب معمولا آسیب‌ فیزیکی، عفونت، رژیم غذایی ناسالم، کم‌تحرکی، استرس و کم‌خوابی است. در جدول زیر همه علت‌های التهاب را به‌صورت‌کامل بررسی می‌کنیم: 

در بیشتر افراد، التهاب مزمن فقط یک علت ندارد؛ بلکه نتیجه‌ ترکیب چند عامل است. مثلا بدن فردی که استرس بالا دارد، سیگار می‌کشد و کم‌خواب است، به‌خوبی التهاب را کنترل نمی‌کند. اگر التهاب در بدن از بین نرود و طولانی‌مدت باقی بماند، زمینه‌ساز سایر بیماری‌ها می‌شود. برای مثال التهاب مداوم پوست و واکنش سیستم ایمنی، باعث بیماری‌های پوستی شدید مانند اگزمای پوستی یا درماتیت می‌شوند. 

تشخیص التهاب؛ بررسی علائم و آزمایش‌ خون

تشخیص التهاب حاد دشوار نیست؛ چون این نوع التهاب نشانه‌هایی مثل قرمزی، تورم و درد به‌همراه دارد. با‌این‌حال اگر التهاب شما مزمن شده باشد، علامتی واضح ندارد و پزشک باید پس از آزمایش و بررسی‌های بالینی نتیجه نهایی را اعلام کند. در ادامه روش‌های تشخیص التهاب را بررسی می‌کنیم. 

بررسی علائم و معاینه بدنی برای تشخیص التهاب

زمانی‌که برای تشخیص التهاب به پزشک مراجعه می‌کنید، او نشانه‌های زیر را بررسی می‌کند:

• قرمزی
• ورم
• درد و حساسیت محل آسیب‌دیده
• تب یا گرمای موضعی
• خستگی و ضعف عمومی

البته توجه کنید که این موارد علائم عمومی التهاب هستند و برخی بیماری‌های التهابی نشانه‌های مخصوص به خودشان را دارند. برای مثال اگر التهاب مفصلی داشته باشید، صبح‌ها حرکت مفصل‌ها برایتان سخت است. همچنین برخی بیماری‌های التهابی مانند سینوزیت علائمی شایع و مشخص دارند. اگر می‌پرسید علائم سینوزیت چیست، باید بدانید که در این بیماری، واکنش التهابی بدن باعث بروز علائمی مانند کاهش حس بویایی، سردردهای مزمن و گرفتگی بینی می‌شود. 

 آزمایش‌ خون برای تشخیص التهاب مزمن

برای تشخیص التهاب مزمن، پزشک آزمایش خون تجویز می‌کند. اگر مواردی که در ادامه به شما می‌گوییم در نتیجه آزمایش خون بالا بود، یعنی احتمالاً بدن شما دچار التهاب است: 

• شاخص CRP: این پروتئین در پاسخ به التهاب در کبد ساخته می‌شود و بالا بودن سطح آن در بدن نشان‌دهنده وجود التهاب است. اگر بیماری قلبی داشته باشید، سطح بالای پروتئین CRP خطر سکته و حمله قلبی را افزایش می‌دهد.
• شاخص ESR: این شاخص سرعت ته‌نشینی گلبول‌های قرمز در خون را نشان می‌دهد. هرچه سرعت این فرایند بیشتر باشد، التهاب شدیدتر است. ESR بیشتر در بیماری‌های خودایمنی یا التهابی مزمن کاربرد دارد.

علاوه‌بر این دو شاخص، گاهی پزشک با آزمایش‌های پیشرفته‌تر شاخص‌های Fibrinogen، Ferritin و Interleukins را نیز می‌سنجد تا نوع دقیق التهاب مشخص شود. 

انجام عکس‌برداری و تست‌های تکمیلی برای تشخیص التهاب مزمن

اگر اندام‌های داخلی بدن شما التهاب پیدا کرده باشند، پزشک پیشنهاد می‌دهد که تصویربرداری انجام دهید تا محل و شدت التهاب را کاملا تشخیص دهد. برای بررسی مفاصل، مغز و اندام‌های داخلی باید سی‌تی‌اسکن یا MRI انجام دهید و برای دیدن اندام‌های شکمی (مثل کبد و روده) باید سونوگرافی کنید. بااین‌حال اگر دستگاه گوارش شما دچار التهاب شده، بهتر است آندوسکوپی انجام دهید.

روش‌های درمان و کاهش التهاب با مصرف دارو و تغییر سبک زندگی

درمان التهاب به نوع و شدت آن بستگی دارد. اگر التهاب حاد باشد، معمولا بدن خودش آن را کنترل می‌کند و نیاز به درمانی خاص ندارد؛ اما اگر دچار التهاب مزمن شده‌اید، باید علت زمینه‌ای آن را پیدا و سپس مشکل خود را رفع کنید. به‌طورکلی التهاب با مصرف دارو و تغییر سبک زندگی زیر نظر پزشک درمان و کنترل می‌شود. در ادامه این روش‌های درمانی را بررسی می‌کنیم. 

مصرف دارو برای درمان التهاب  

معمولا پزشک برای درمان التهاب، داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی، کورتیکواستروئیدها و داروهای بیولوژیک تجویز می‌کند که باید زیر نظر پزشک از دوز مناسب دارو در دوره درمان خود استفاده کنید. در ادامه این داروها را بررسی می‌کنیم. 

• داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی: داروهایی مانند ایبوپروفن، ناپروکسن و آسپرین با مسدود کردن مواد شیمیایی التهابی در بدن، درد و تورم را کاهش می‌دهند. با‌این‌حال، استفاده‌ طولانی‌مدت از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی برای معده و کلیه مضر است؛ پس باید طبق دستور پزشک مصرف کنید.
• کورتیکواستروئیدها: داروهایی مثل پردنیزولون برای کاهش سریع التهاب شدید یا بیماری‌های خودایمنی تجویز می‌شوند. این داروها قوی هستند و در کوتاه‌مدت تاثیر می‌گذارند؛ اما مصرف بیش‌ازحد آن‌ها باعث افزایش وزن، ضعف ایمنی و پوکی استخوان می‌شود.
• داروهای بیولوژیک: در التهاب مزمن، به‌ویژه در بیماری‌های خودایمنی مثل روماتوئید آرتریت یا کولیت، از داروهای بیولوژیکی استفاده می‌شود. این داروها روی پروتئین‌های خاصی در بدن اثر می‌گذارند تا التهاب را در سلول کنترل کنند.
• داروهای تعدیل‌کننده سیستم ایمنی: داروهایی مانند متوترکسات، سولفاسالازین و لفلونوماید فعالیت سیستم ایمنی را آرام می‌کنند تا التهاب حاد به مزمن تبدیل نشود. این داروها معمولا در درمان آرتریت و لوپوس کاربرد دارند.

علاوه‌بر این داروها، عصاره روغن شاهدانه از گیاه کانابیس ساتیوا نیز در بهبود اضطراب و درد مزمن موثر است. این روغن در سافت ژل cbd وجود دارد. البته باید با مشورت پزشک از این مکمل استفاده کنید. 

تغییر سبک زندگی برای درمان التهاب بدن

در کنار مصرف دارو (زیر نظر پزشک) تغییر عادت‌های روزمره به کاهش التهاب کمک می‌کند. این روش‌ها هم برای پیشگیری و هم برای کنترل بیماری‌های مزمن‌موثر هستند. 

• داشتن رژیم ضدالتهابی: تغذیه سالم یکی از بهترین راه‌ها برای کاهش التهاب است. شما باید از ماهی‌های چرب (مثل سالمون و ساردین)، میوه‌ها، سبزی‌های تازه، روغن زیتون، مغزها و غلات سبوس‌دار استفاده کنید و گوشت‌های فرآوری‌شده، نوشیدنی‌های شیرین، قند و غذاهای سرخ‌کردنی نخورید. 
• ورزش منظم: ورزش‌های سبک مثل پیاده‌روی، شنا یا دوچرخه‌سواری باعث کاهش وزن و تنظیم سطح هورمون‌ها می‌شوند. همچنین ورزش مقدار مواد التهابی در خون را کاهش می‌دهد و سیستم ایمنی را متعادل می‌کند.
• کاهش استرس: استرس مزمن سطح هورمون کورتیزول را بالا می‌برد و التهاب را تشدید می‌کند. روش‌هایی مانند مدیتیشن، تنفس عمیق و یوگا به کاهش استرس کمک می‌کنند.
• خواب کافی: کم‌خوابی سیستم ایمنی را از تعادل خارج می‌کند؛ هر شب بین ۷ تا ۸ ساعت بخوابید. 

با انجام این اقدامات به مرور زمان التهاب بدن شما کاهش پیدا می‌کند و همچنین از پیشرفت این بیماری نیز جلوگیری می‌شود. 

درمان‌ تخصصی التهاب بدن 

اگر التهاب به مفاصل یا اندام‌های داخلی آسیب زده باشد، باید جراحی انجام بدهید. برای مثال در آرتریت شدید، گاهی پزشک مفصل را تعویض یا بافت آسیب‌دیده را خارج می‌کند. 

درمان التهاب بدن زیر نظر پزشک با مصرف داروهای مناسب 

در این مقاله همه چیز را درباره التهاب بدن به شما توضیح دادیم. التهاب یکی از واکنش‌های طبیعی بدن برای ترمیم بافت‌ها است. وقتی بدن با آسیب یا عفونت روبه‌رو می‌شود، التهاب عامل مضر را از بین می‌برد و بافت‌ها را بازسازی می‌کند. اگر این واکنش بیش‌ازحد طول بکشد، التهاب از حالت حاد به مزمن تبدیل می‌شود. التهاب مزمن ریشه‌ بسیاری از بیماری‌ها مانند بیماری قلبی، دیابت، آرتریت و حتی سرطان است. برای درمان التهاب باید حتماً به پزشک مراجعه کنید و زیر نظر او دارو بخورید. 

شرکت پخش دارویی آدوراطب با بیش از ۱۵ سال سابقه فعالیت در حوزه پخش دارو، یکی از شرکت‌های معتبر و بزرگ محسوب می‌شود. این شرکت به‌عنوان پخش سراسری گروه کوبل دارو، داروهای برندهای دکتر عبیدی، نستله و آسترازنکا را به بیشتر از ۱۵ هزار داروخانه در سراسر کشور توزیع می‌کند.