دیابت بارداری چیست؟ 6 علائم دیابت بارداری که باید جدی گرفت!

طبق تحقیقات دانشگاه علوم پزشکی زابل حدود ۸ درصد از بارداری‌ها در ایران با دیابت همراه است. دیابت بارداری شامل ابتلا به قند خون بالا (گلوکز) در این دوران می‌شود. این اتفاق زمانی‌ می‌افتد که بدن فرد باردار نتواند میزان ترشح هورمون‌های سطح قند خون را کنترل کند. اگر کنجکاوید که «دیابت بارداری از چند ماهگی شروع میشود» باید گفت در هر مرحله از حاملگی امکان ابتلا به دیابت وجود دارد؛ اما در سه ماهه دوم یا سوم این دوران، احتمال ابتلا بیشتر است. در ادامه به بررسی علائم، علت، عوارض و راهکارهای تشخیص و درمان دیابت حاملگی پرداخته‌ایم. اگر نگران هستید که «آیا دیابت بارداری باعث مرگ جنین میشود» مطالعه مقاله پیش‌رو راهنمای خوبی برای‌تان خواهد بود.

دیابت بارداری؛ افزایش سطح قند خون

دیابت حاملگی زمانی اتفاق می‌افتد که یک خانم باردار برای اولین بار مبتلا به قند خون بالا شده است. دو نوع دیابت بارداری A1 و A2 وجود دارد. در دیابت نوع A1 بیمار از طریق رژیم غذایی و ورزش، سطح قند خون خود را کنترل خواهد کرد؛ اما در دیابت نوع A2، فرد باردار باید طبق تشخیص دکتر از انسولین یا قرص دیابت استفاده کند.

نکته مهم این است که دیابت در حاملگی معمولا پس از اتمام دوران بارداری از بین خواهد رفت؛ اما امکان دارد که بر سلامت جنین تاثیرگذار باشد. همچنین در برخی از موارد قند خون بالا در این دوران موجب ابتلا مادر به دیابت نوع ۲ پس از زایمان خواهد شد.

بررسی علائم دیابت بارداری؛ از تاری دید تا احساس تشنگی

بالا رفتن سطح قند خون در زمان بارداری معمولا نشانه‌های محسوسی ندارد. معمولا این نشانه‌ها شبیه به سایر عوارض حاملگی هستند. بااین‌حال برخی از علائم رایج دیابت شدید در دوران بارداری شامل این موارد می‌شود:

1. احساس تشنگی و گرسنگی بیش‌ازحد و غیرطبیعی
2. تکرر ادرار
3. دهان خشکی
4. خستگی شدید
5. تاری دید
6. خارش ناحیه تناسلی

برای اطمینان از اینکه این موارد علائم پیش دیابت هستند یا بخشی از عوارض طبیعی حاملگی، به‌طورمرتب تحت نظر پزشک یا ماما باشید.

علت ابتلا به قند خون بالا در بارداری چیست؟

به‌طورعادی هورمون‌های مختلف در بدن (مانند انسولین) برای کنترل سطح قند خون فعالیت می‌کنند. در حاملگی، سطح ترشح این هورمون‌ها تغییر خواهد کرد و کنترل قند خون برای بدن سخت‌تر خواهد شد. ازاین‌رو سطح قند خون مادران افزایش پیدا می‌کند و بدین‌ترتیب به دیابت بارداری مبتلا خواهد شد. برای کسب اطلاعات بیشتر راجع‌به دلایل ابتلا افراد به دیابت می‌توانید به بخش معرفی «دیابت چیست» مراجعه کنید؛ در این صفحه به‌طورکامل با علائم و راه‌های کنترل دیابت آشنا خواهید شد. در ادامه برخی از عوامل افزایش خطر مبتلا شدن به قند خون بالا در دوران بارداری را معرفی کرده‌ایم:

●        اگر سن بالایی دارید (نزدیک به ۴۰ سال)

●        قبل از حاملگی اضافه وزن داشته‌اید

●        قبلا نوزادی با وزن حداقل ۴/۵ کیلوگرم به‌دنیا آورده‌اید

●        سابقه سقط جنین یا زایمان نوزاد مرده را دارید

●        یکی از افراد خانواده شما مبتلا به دیابت است (ژنتیک)

●        قبلا جراحی‌های کاهش وزن (مانند بای پس معده) انجام داده‌اید

●        قبل از بارداری علائم شبیه‌به پیش دیابت، کلسترول بالا، بیماری قلبی یا فشار خون داشته‌اید

●        در حاملگی قبلی سابقه دیابت داشته‌اید

●        مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) هستید

اگر هر کدام از این موارد در مورد شما صدق می‌کند، باید در طول دوران بارداری حتما تحت نظر پزشک باشید. همچنین احتمالا غربالگری دیابت حاملگی نیز برای شما تجویز خواهد شد.

عوارض دیابت بارداری؛ زایمان زودرس و احتمال ابتلا به مسمومیت حاملگی

اگر وضعیت مادر مبتلا به دیابت در حاملگی کنترل نشود، عوارضی برای او و جنین خواهد داشت. در ادامه برخی از عوارض دیابت بارداری برای مادر و فرزند را بیان کرده‌ایم:

●        زایمان زودرس – زایمان قبل از هفته ۳۷ بارداری

●        نیاز به زایمان نوع سزارین زیرا وزن کودک از حد طبیعی بیشتر خواهد شد

●        به دنیا آمدن نوزاد مرده

●        افت قند خون در جنین به‌علت مصرف داروهای کنترل دیابت توسط مادر

●        ابتلای نوزاد تازه به دنیا آمده به زردی پوست و چشم (یرقان) به علت افت قند خون در او

●        افزایش احتمال ابتلا به مسمومیت حاملگی یا پره اکلامپسی – فشار خون بالا، وجود پروتئین در ادرار و تورم انگشتان دست و پا از نشانه‌های آن است- همچنین یکی از عوارض مسمومیت حاملگی احتمال تشنج یا سکته مغزی در هنگام زایمان خواهد بود.

●        افزایش احتمال عارضه پلی هیدرآمنیوس – جمع شدن بیش‌ازحد مایع آمنیوتیک در اطراف نوزاد

●        افزایش احتمال ابتلا مادر به دیابت نوع ۲ پس از دوران حاملگی و زایمان

با مراقبت و تحت نظر پزشک بودن می‌توان بسیاری از این عوارض دیابت دوران بارداری را کنترل کرد و کودکی سالم به دنیا آورد. عمل به دستورات پزشک متخصص و رعایت رژیم غذایی کمک بسزایی در زایمان کودک سلامت خواهد داشت.

معرفی راه‌های تشخیص قند خون بالا در دوران بارداری

اگر در معرض عوامل خطر دیابت بارداری نباشید، معمولا تست‌های تشخیص دیابت و غربالگری بین هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ حاملگی انجام می‌شود؛ اما اگر یکی از عوامل مانند ژنتیک، اضافه وزن یا ابتلا به دیابت در بارداری قبلی را دارید، تست تشخیص دیابت حاملگی در سه ماهه اول (حدودا هفته ۸ تا ۱۲ بارداری) انجام خواهد شد.

برای تست‌ غربالگری دیابت بارداری باید براساس تشخیص پزشک یک محلول گلوکز شربتی مصرف کنید. سپس بعد از یک ساعت تست سطح قند خون از شما گرفته می‌شود. اگر سطح قند خون ۱۹۰ میلی گرم در دسی لیتر باشد، نشان‌دهنده دیابت حاملگی خواهد بود. اگر سطح قند خون در مقدار مشکوک بین ۱۴۰ تا ۱۹۰ میلی گرم در دسی لیتر باشد، آزمایش جدیدی برای فرد انجام خواهد شد. این آزمایش مشابه با آزمایش قبلی با این تفاوت است که میزان قند خون مجموعا سه ساعت و در هر یک ساعت یک‌بار چک می‌شود. اگر حداقل دو مورد از جواب‌های آزمایش بالا باشد، دیابت دوره بارداری تشخیص داده خواهد شد.

راه‌های کنترل و درمان دیابت بارداری چیست؟

پزشک برای کنترل وضعیت مادر مبتلا به دیابت و جنین در طول بارداری به‌طورمداوم او را تحت کنترل قرار می‌دهد. معمولا راهکارهایی که برای درمان کنترل سطح قند خون حاملگی اجرا می‌شود به شرح زیر هستند:

●        چک کردن سطح خون حداقل ۴ بار در روز

●        تست‌های ادرار

●        داشتن رژیم غذایی سالم

●        انجام ورزش‌های ملایم مانند پیاده‌روی یا یوگا

پزشک و تیم درمانی به‌طورمرتب وزن شما و میزان رشد جنین را پیگیری می‌کنند. اگر راهکارهای بالا باعث کنترل میزان قند خون نشود، پزشک احتمالا دستور مصرف انسولین یا داروی دیگری برای کنترل قند خون مادر باردار را می‌دهد. توجه داشته باشید که هر قرص دیابتی مناسب مصرف در دوران حاملگی نیست. ازاین‌رو برای مصرف قرص‌های کنترل دیابت مانند قرص گلورنتا یا زیپتین در دوران بارداری حتما با پزشک متخصص مشورت کنید. مصرف هرگونه داروی دیابت بدون مشورت با پزشک توصیه نمی‌شود.

روش‌های پیشگیری از دیابت حاملگی

تضمین قطعی برای پیشگیری از ابتلا به دیابت در بارداری وجود ندارد؛ اما با رعایت برخی موارد قبل از اقدام به بارداری، می‌توانید تا حد مناسبی احتمال مبتلا شدن به قند خون بالا در حاملگی را کنترل کنید. این موارد عبارت‌اند از:

●        رژیم غذایی سالم: خوردن غذاهای پرفیبر و کم چربی و کالری. استفاده منظم از میوه، سبزی، غلات و لبنیات

●        انجام ورزش منظم: ورزش قبل و حین بارداری تاثیر بسزایی در مبتلا نشدن به دیابت خواهد داشت. پیش از اقدام به حاملگی به انجام ورزش‌هایی مانند شنا، دوچرخه سواری یا پیاده‌روی سریع بپردازید.

●        کنترل وزن قبل از بارداری: اگر قصد بارداری دارید ولی وزن شما بالا است؛ کاهش وزن به شما کمک خواهد کرد که بارداری سالم‌تری را تجربه کنید.

عمل کردن به این توصیه‌ها به شما کمک خواهد کرد تا از ابتلا به قند خون بالا در حاملگی جلوگیری کنید. همچنین مراقب باشید که حین بارداری اضافه وزن بیش‌ازاندازه نگیرید. در مصرف کردن مکمل‌ها و قرص‌های تقویتی به توصیه پزشک خود توجه کنید. به‌عنوان مثال مصرف انواع مکمل های بارداری را فقط با تجویز و دستور پزشک انجام دهید؛ زیرا مقدار دوز هر یک از ویتامین‌ها برای هر فرد، متفاوت است. ازاین‌رو استفاده بدون کنترل از آن‌ها ممکن است برای شما و جنین مضر باشد.

برای پیشگیری از دیابت دوران بارداری به‌طورمنظم تحت‌نظر پزشک باشید

دیابت بارداری وضعیتی است که در آن سطح قند خون در این دوران افزایش پیدا می‌کند. این بیماری حدود ۸ درصد از بارداری‌ها در ایران را تحت‌تاثیر قرار داده است. قند خون بالا معمولا در نیمه دوم بارداری ظاهر می‌شود و اغلب علائمی شبیه‌ به عوارض طبیعی حاملگی مانند تشنگی شدید، گرسنگی و تکرر ادرار دارد. اگر قبل از بارداری اضافه وزن یا سابقه خانوادگی دیابت داشته باشید، شانس بیشتری برای ابتلا به قند خون بالا در حاملگی خواهید داشت.

درمان و کنترل سطح قند خون حاملگی شامل بررسی سطح قند خون، رژیم غذایی سالم و فعالیت منظم می‌شود؛ اما اگر با این راهکارها دیابت از بین نرود، پزشک احتمالا دستور به مصرف داروهای کنترل قند خون خواهد داد. داروخانه‌های سراسر کشور داروهای مربوط‌به کنترل دیابت را از شرکت های پخش دارو معتبر تهیه و به دست بیماران می‌رسانند. در نهایت لازم به ذکر است که معمولا دیابت بارداری بعد از زایمان از بین خواهد رفت؛ اما امکان دارد بر سلامت کودک شما تاثیرگذار باشد یا شانس ابتلا شما به دیابت نوع ۲ را در آینده افزایش دهد.