زخم دیابت؛ بررسی عوامل، نحوه پیشگیری و علائم آن

زخم دیابتی یکی از عوارض شایع بیماری دیابت است که معمولا در پاها ایجاد شده و به‌دلیل آسیب‌پذیری بالای بیماران دیابتی در برابر عفونت و کندی روند ترمیم زخم‌ها، به مشکلی جدی تبدیل می‌شود. این زخم‌ها به‌دلیل مشکلاتی مانند کاهش جریان خون، نوروپاتی (آسیب عصبی) و ضعف سیستم ایمنی بدن بروز پیدا می‌کنند.

در صورت عدم درمان مناسب و به موقع زخم دیابتی، ممکن است این زخم‌ها به عفونت‌های شدید، نکروز بافتی و حتی قطع عضو منجر شوند. راه‌‌های درمان زخم دیابتی شامل کنترل قند خون، استفاده از پانسمان‌های ویژه، دبریدمان (حذف بافت مرده)، آنتی‌بیوتیک‌درمانی و در موارد پیشرفته، جراحی می‌شود. اگر می‌خواهید این زخم و راه‌های پیشگیری و درمان آن را بهتر بشناسید، مطالبی که در ادامه مطرح می‌کنیم راهنمایی لازم را در اختیار شما قرار می‌دهد.

انواع زخم دیابتی را بشناسید

انواع زخم دیابتی به سه نوع ایسکمیک، نوروپاتی و نورو ایسکمیک تقسیم می‌شود که در ادامه هر سه نوع را توضیح داده‌ایم:

• ایسکمیک: زخم ایسکمیک یا نارسایی شریانی به‌دلیل انسداد جریان خون در عروق کوچک و متوسط ایجاد می‌شود. این زخم معمولا در اندام‌های تحتانی ظاهر شده و به‌دلیل کمبود اکسیژن و مواد مغذی، بافت‌ها آسیب می‌بینند و به‌سختی بهبود می‌یابند.
• نوروپاتی: تقریبا ۵۰% از بیماران دیابتی در طول ۲۵ سال از شروع بیماری به علائم نوروپاتی محیطی دچار می‌شوند که عامل اصلی بروز زخم پا است. نوروپاتی باعث بی‌حسی و ضعف در نواحی مختلف بدن می‌شود. افزایش قند و چربی خون، مقاومت به انسولین و استرس ممکن است در تشدید نوروپاتی دیابتی نقش داشته باشند.
• نورو ایسکمیک: یکی دیگر از انواع زخم‌های دیابتی، زخم‌های نورو ایسکمیک هستند که زمانی رخ می‌دهند که فرد مبتلا به زخم دیابتی هم از نوروپاتی محیطی و هم از ایسکمیک ناشی از بیماری شریان محیطی رنج می‌برد.

به‌طورکلی آگاهی از انواع زخم‌های دیابتی در پیشگیری و درمان این زخم‌ها با داروی قند خون یا روش‌های جراحی موثر است. در واقع نوع زخم و شدت آن تعیین‌کننده روش مناسب برای درمان توسط پزشک است.

دلایل بروز زخم‌های دیابت؛ چرا دیابت باعث زخم می‌شود؟

بالا بودن قند خون، آسیب‌های عصبی (نوروپاتی) و کمبود جریان خون (ایسکمی) در اندام‌های انتهایی از دلایل اصلی بروز زخم پا در بیماران دیابتی هستند. این دو مشکل، یعنی نوروپاتی و ایسکمی، معمولا به‌دلیل بیماری شریان‌های محیطی ایجاد می‌شوند. در نوروپاتی، آسیب به اعصاب باعث می‌شود که فرد احساس درد و آسیب را حس نکند و در ایسکمی، کاهش جریان خون به بافت‌ها باعث می‌شود که زخم‌ها به‌سختی بهبود یابند. به‌هرحال کنترل دیابت به‌منظور جلوگیری از ایجاد این زخم‌ها امری مهم تلقی می‌شود. سایر دلایل بروز زخم‌های دیابت را در ادامه بررسی کرده‌ایم.

اختلال در جریان خون؛ یکی از علت‌های اصلی زخم دیابت

دیابت ممکن است باعث آسیب به عروق خونی و انسداد شریان‌ها، به‌ویژه در قسمت‌های تحتانی و پاها شود. این مشکل موجب کاهش خون‌رسانی و در نتیجه کمبود اکسیژن و مواد مغذی به بافت‌ها شده که در نتیجه روند بهبودی زخم‌ها کاهش یافته و احتمال بروز عفونت افزایش پیدا می‌کند.

افزایش قند خون؛ تضعیف سیستم ایمنی و بروز زخم دیابتی

سطح بالای قند خون در بدن ممکن است عملکرد سیستم ایمنی را تضعیف کند، به‌طوری که بدن قادر به مقابله با عفونت‌ها نباشد. این ضعف در سیستم ایمنی باعث می‌شود زخم‌ها دیرتر بهبود یابند و احتمال پیچیده‌تر شدن آن‌ها بیشتر شود.

نارسایی سیستم ایمنی؛ بروز زخم دیابتی و طولانی شدن فرآیند بهبود زخم‎‌ها

افراد دیابتی معمولا سیستم ایمنی ضعیف‌تری دارند که این امر توان بدن برای مبارزه با عفونت‌ها را کاهش می‌دهد. در نتیجه، زخم‌ها ممکن است به‌راحتی عفونت کنند و روند بهبودی آن‌ها کند و پیچیده‌تر شود.

فشار مداوم یا آسیب‌های جزئی؛ عاملی دیگر در بروز زخم دیابت

آسیب‌های جزئی مکرر یا فشار طولانی‌ مدت به پاها، مانند ساییدگی پا در اثر استفاده از کفش‌های نامناسب یا ایستادن طولانی‌ مدت، ممکن است منجر به زخم‌های دیابتی شود. این زخم‌ها به‌دلیل کاهش حس ناشی از نوروپاتی به‌راحتی نادیده گرفته می‌شوند و ممکن است به عفونت و بدتر شدن وضعیت منجر شوند.

چاقی و افزایش وزن؛ بروز زخم پای دیابتی

افزایش وزن ممکن است فشار اضافی بر روی پاها و اندام‌های تحتانی وارد کند و این فشار به افزایش آسیب به سیستم عروقی و عصبی بدن منجر خواهد شد. این امر باعث می‌شود که جریان خون و حس در پاها کاهش یافته و خطر بروز زخم‌های دیابتی و عفونت‌های مرتبط افزایش پیدا کند. در چنین شرایطی پزشک ممکن است برای بهبود سلامت عمومی و مدیریت وزن، انواعی از بهترین مکمل برای افراد دیابتی را تجویز کند.

سیگار کشیدن؛ کاهش جریان خون و ایجاد زخم

سیگار کشیدن جریان خون را کاهش داده و اکسیژن‌رسانی به بافت‌ها را مختل می‌کند. این امر فرآیند بهبودی زخم‌ها را به تاخیر انداخته و منجر به افزایش احتمال عفونت به‌ویژه در افرادی که دچار مشکلات عروقی ناشی از دیابت هستند، خواهد شد.

علائم زخم دیابتی؛ چگونه زخم قند خون را تشخیص دهیم؟

قرمزی، تورم، عفونت، خشکی پوست، کاهش حس در ناحیه مدنظر و سایر موارد، از جمله مهم‌ترین علائم بروز زخم قندی هستند؛ بنابراین باید آن‌ها را جدی بگیرید و نسبت به درمان اقدام کنید. علائم کلی زخم دیابتی به‌شرح زیر است:

• قرمزی یا تورم در ناحیه زخم
• درد یا حساسیت در اطراف زخم
• ترشح یا عفونت در زخم
• دیر بهبود یافتن زخم
• سخت شدن پوست یا خشکی آن
• کاهش احساس در ناحیه آسیب‌دیده
• افزایش دما در ناحیه زخم

اگر متوجه هرکدام از این علائم شدید، مهم است که فورا به پزشک مراجعه کنید، زیرا زخم‌های دیابتی ممکن است به عفونت‌های جدی و حتی قطع عضو منجر شوند. در چنین شرایطی معمولا پزشک داروهایی مانند گلوتریو برای کاهش قند خون تجویز می‌کند.

عوارض زخم دیابتی؛ درمان سریع را فراموش نکنید!

درصورتی‌که زخم دیابتی به موقع درمان نشود، عوارض جدی و خطرناکی در پیش دارد. در جدول زیر می‌توانید عوارض ناشی از زخم دیابتی را مشاهده کنید.

در نهایت، برای جلوگیری از این عوارض، کنترل دقیق قند خون، مراقبت صحیح از پاها و زخم‌ها و مراجعه به‌موقع به پزشک اهمیت دارد. در چنین شرایطی پزشک معمولا برای درمان، داروهایی مانند سینوریپا تجویز می‌کند.

راه‌های پیشگیری از زخم دیابت

برای جلوگیری از ابتلا یا گسترش زخم‌های دیابتی، لازم است با راه‌های پیشگیری از آن آشنا باشید تا از گسترش یا عفونت زخم‌ها جلوگیری کنید. راه‌‌های پیشگیری از زخم دیابت یا گسترش آن به‌شرح زیر است:

• کنترل قند خون: کنترل دقیق قند خون برای جلوگیری از آسیب به اعصاب و کاهش جریان خون ضروری است. ممکن است پزشک برای کنترل دردهای عصبی ناشی از زخم دیابت داروی لوکستا را تجویز کند.
• کنترل دیابت: به‌منظور کنترل بهتر است رژیم غذایی سالم، ورزش منظم، ترک سیگار و نظارت بر قند خون را در نظر داشته باشید.
• مراقبت از پاها: از آن‌جایی که این زخم معمولا در پاها ایجاد می‌شود، بنابراین لازم  است پاها را به‌صورت روزانه بررسی کنید. جوراب‌های تمیز بپوشید و ناخن‌ها را به‌درستی کوتاه کنید.
• حفظ وزن سالم: کاهش وزن برای کاهش فشار روی پاها و جلوگیری از زخم‌های دیابتی پا مفید است.
• مراقبت از پوست: پوست را دائم مرطوب نگه داشته و از دوش آب داغ و صابون‌های خشک‌کننده اجتناب کنید.
• فعالیت بدنی منظم: ورزش منظم به بهبود گردش خون و کنترل قند خون کمک می‌کند.
• آگاهی از علائم: از علائم اولیه مانند درد، قرمزی و تورم آگاه باشید تا زخم‌ها زودتر درمان شوند.
• مراجعه به پزشک: معاینات منظم برای بررسی وضعیت پاها و سلامت عمومی ضروری است.

بیماران دیابتی باید به این مسائل توجه کرده و به‌منظور جلوگیری از ایجاد زخم یا گسترش آن، این نکات را رعایت کنند.

چه دلایلی سبب می‌شوند زخم‌های دیابتی دیر خوب شوند؟

بالا بودن بیش از حد سطح قند خون، مشکل در گردش خون، نوروپاتی، عفونت، نقص در سیستم ایمنی و بیماری‌‌های قلبی و عروقی از جمله دلایل رایج دیر خوب شدن زخم‌های دیابتی هستند که در ادامه به بررسی دقیق‌تر هر یک از این دلایل می‌پردازیم.

• بالا بودن سطح قند خون: قند خون بالا موجب اختلال در رساندن اکسیژن و مواد مغذی به سلول‌ها، کاهش کارایی سیستم ایمنی و افزایش التهاب می‌شود که به تاخیر در بهبودی زخم‌ها منجر خواهد شد.
• مشکل گردش خون: انسداد و گرفتگی عروق باعث کاهش خون‌رسانی به زخم‌ها و تاخیر در روند ترمیم آن‌ها می‌شود.
• نوروپاتی: آسیب‌های عصبی ناشی از قند خون بالا ممکن است حس را در اندام‌ها از بین ببرد، به‌ویژه در پاها که بیمار از زخم‌ها بی‌خبر می‌ماند. در چنین حالتی ممکن است دکتر برای بهبود دردهای عصبی ناشی از قند خون قرص یونیماید تجویز کند.
• عفونت: قند خون بالا محیط مناسبی برای رشد باکتری‌ها فراهم کرده و عملکرد گلبول‌های سفید را مختل می‌کند که موجب افزایش احتمال عفونت و تاخیر در بهبودی می‌شود.
• نقص سیستم ایمنی: قند خون بالا باعث اختلال در عملکرد سیستم ایمنی بدن می‌شود که این مسئله مانع از ترمیم سریع زخم‌ها خواهد شد.
• عوامل عروقی و ایمنی: آسیب به عروق محیطی و نقص در پاسخ ایمنی به‌دلیل افزایش قند خون، باعث می‌شود بیماران دیابتی مستعد عفونت‌های شدید و طولانی در نواحی آسیب‌دیده، به‌ویژه پاها، شوند.

به‌منظور بهبودی سریع‌تر زخم‌های دیابتی و جلوگیری از ایجاد عفونت، بدن خود را به‌طور مرتب بررسی کرده و در صورت مشاهده زخم به پزشک مراجعه کنید.

روش‌های درمان زخم دیابت

درمان‌ زخم دیابتی شامل روش‌های دارویی و غیر دارویی مختلفی می‌شود که به بهبود و تسریع فرآیند درمان کمک می‌کنند. استفاده از پانسمان‌های پیشرفته، اوزون‌تراپی در آب، ماگوت‌تراپی، لایت‌تراپی و وکیوم تراپی برخی از این روش‌ها هستند. در ادامه روش‌‌های درمان زخم دیابت را به‌طورکامل بررسی خواهیم کرد.

پانسمان‌های نوین؛ راهی برای حفظ رطوبت زخم دیابت

پانسمان‌های پیشرفته از مواد خاصی ساخته شده که رطوبت را در محل زخم حفظ کرده و مانع از ورود آلودگی‌ها می‌شوند. این پانسمان‌ها با استفاده از ترکیبات ضد باکتریال و مواد قابل جذب، به تسریع بهبود زخم‌ها کمک کرده و از بروز عفونت‌های ثانویه جلوگیری می‌کنند.

اوزون‌تراپی در آب؛ افزایش اکسیژن‌رسانی در بافت زخم

این روش درمانی با استفاده از گاز اوزون در آب برای افزایش میزان اکسیژن در بافت زخم‌ها کاربرد دارد. اوزون خاصیت ضدعفونی‌کنندگی داشته و موجب کاهش التهاب، تحریک فرآیند ترمیم بافت و بهبود گردش خون در نواحی آسیب‌دیده می‌شود. این درمان مخصوصا برای زخم‌های مزمن و عفونت‌های پای دیابتی مفید است.

ماگوت‌تراپی؛ کاهش عفونت زخم و از بین بردن بافت مرده

در این روش از لارو مگس‌های خاص برای تمیز کردن زخم‌ها از بافت مرده استفاده می‌شود. لاروها به‌طور طبیعی بافت مرده و عفونت‌ها را می‌خورند و فرآیند ترمیم زخم را تسریع می‌کنند. این روش باعث کاهش عفونت و بهبود سریع‌تر زخم‌ها شده و در مواقعی که درمان‌های سنتی به‌نهایی کافی نباشند، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

لایت‌تراپی؛ استفاده از نور لیزر برای تحریک فرآیندهای سلولی

در این روش درمانی از نور لیزر کم‌توان برای تحریک فرآیندهای سلولی و تسریع بهبودی زخم‌ها استفاده می‌شود. لیزر کم‌توان باعث افزایش تولید ATP (ماده‌ای ضروری برای تولید انرژی سلولی) می‌شود و به تسریع در ترمیم بافت‌های آسیب‌دیده و کاهش التهاب کمک می‌کند.

لیچ تراپی؛ نوعی زالودرمانی

لیچ تراپی یا استفاده از هیره‌ها برای درمان زخم‌های دیابتی شامل قرار دادن هیره‌های خون‌خوار در محل زخم می‌شود. این هیره‌ها با مکیدن خون، جریان خون را در ناحیه آسیب‌دیده افزایش می‌دهند و به بهبود گردش خون کمک می‌کنند؛ همچنین، ترشح هیره‌ها خاصیت ضدعفونی دارند و از عفونت‌های موضعی جلوگیری می‌کنند.

وکیوم تراپی NPWT؛ کاهش مایعات اضافی و چرک از روی زخم

وکیوم تراپی با استفاده از یک دستگاه خاص که فشار منفی بر زخم وارد می‌کند، مایعات اضافی و چرک را از محل زخم خارج کرده و به کاهش تورم کمک خواهد کرد. این روش به بهبود جریان خون، تسریع ترمیم و کاهش عفونت‌ها در نواحی آسیب‌دیده کمک می‌کند.

پی‌آرپی (PRP)؛ درمان با پلاسمای غنی از پلاکت

درمان با پلاسمای غنی از پلاکت (PRP) شامل استفاده از پلاکت‌های خون خود بیمار می‌شود. در این روش، پلاکت‌ها که مسئول فرآیند ترمیم و بازسازی بافت‌های آسیب‌دیده هستند، به‌طور مستقیم به محل زخم تزریق می‌شوند. این درمان، سلول‌ها را برای رشد و بهبودی سریع‌تر زخم‌ها تحریک می‌کند.

نکته: میان روش‌های ذکر شده، اگر می‌خواهید برای درمان زخم دیابتی از روش‌هایی مانند اوزون‌تراپی، ماگوت‌تراپی و لایت‌تراپی استفاده کنید، مشورت با پزشک الزامی است. این روش‌ها ممکن است در برخی مراکز استفاده شوند، اما به‌عنوان روش‌های استاندارد درمان زخم دیابتی توسط سازمان‌های معتبر پزشکی مانند ADA یا WHO توصیه نشده‌اند.

کنترل دیابت؛ موثرترین راه برای جلوگیری از بروز زخم‌‌های دیابتی

کنترل قند خون موثر‌ترین راه برای جلوگیری از زخم‌های دیابتی و عوارض خطرناک آن است. قند خون بالا موجب آسیب به اعصاب (نوروپاتی) و کاهش جریان خون (ایسکمی) در اندام‌های انتهایی به‌ویژه پاها، می‌شود. این مشکلات باعث کاهش حس درد، تاخیر در ترمیم زخم و افزایش خطر عفونت شده و در موارد شدید ممکن است به قطع عضو منجر شوند.

برای پیشگیری از زخم دیابتی، بیماران باید سطح قند خون خود را در محدوده مطلوب حفظ کنند، بهداشت و مراقبت روزانه از پاها را رعایت کرده و از کفش‌های مناسب استفاده کنند؛ همچنین، رعایت رژیم غذایی سالم، ورزش منظم، کنترل وزن و ترک سیگار تاثیر بسزایی در کاهش خطر زخم‌های دیابتی دارد. در صورت مشاهده علائمی مانند قرمزی، تورم، ترشح یا کاهش حس در پاها، مراجعه فوری به پزشک ضروری است تا از بروز عوارض جدی جلوگیری شود.

در نهایت برای تهیه داروهایی که توسط پزشک به‎‌منظور کنترل دیابت و پیشگیری یا درمان زخم دیابت تجویز می‌شود، حتما به مراکز و شرکت پخش دارو معتبر مراجعه کنید.