علت بالا رفتن ناگهانی فشار خون چیست؟ بررسی دلایل پزشکی و سبک زندگی

فشار خون همه افراد در طول روز نوسان دارد و این موضوع کاملا طبیعی است. هنگام ورزش، استرس یا حتی هیجان، فشار خون کمی بالا می‌رود و پس از مدتی دوباره به حالت عادی برمی‌گردد. با‌این‌حال زمانی‌که فشار خون شما به‌طور‌ناگهانی، بیش‌ازحد نرمال افزایش پیدا می‌کند و دچار سردردهای شدید، سرگیجه و حتی تپش قلب می‌شوید، یعنی مشکلی جدی در بدنتان وجود دارد. در بیشتر موارد علت بالا رفتن ناگهانی فشار خون، مصرف کافئین، استرس یا فعالیت بدنی سنگین است. در ادامه این مقاله این علت‌ها را به‌صورت‌کامل بررسی می‌کنیم. 

بررسی دلایل بالا رفتن ناگهانی فشار خون در یک نگاه 

به‌طورطبیعی، فشار خون نرمال برای آقایان باید ۱۱۵ روی ۷۵ تا ۱۲۵ روی  ۸۵ میلی‌متر جیوه (mmHg) و برای خانم‌ها ۱۱۰ روی ۷۰ تا ۱۲۰ روی ۸۰ میلی‌متر جیوه (mmHg) باشد. مقدار کمی افزایش فشار خون در طول روز کاملا طبیعی است و به بدن شما آسیبی نمی‌رساند؛ اما اگر فشار خون به‌صورت‌ناگهانی و بسیار شدید بالا رفت، باید به آن رسیدگی کنید تا به قلب، مغز، کلیه یا عروق بدن شما آسیبی وارد نشود. در ادامه علت بالا رفتن ناگهانی فشار خون را به شما می‌گوییم: 

• مصرف بیش‌ازحد کافئین یا خوراکی‌های محرک
• استرس و اضطراب شدید
• مصرف برخی داروها یا قطع ناگهانی داروهای فشار خون
• مصرف سیگار و مواد مخدر محرک
• فعالیت بدنی سنگین 
• بیماری‌هایی مانند اختلال در کلیه، تیروئید یا غدد فوق‌کلیوی
• مصرف مواد غذایی حاوی تیرامین

در هر یک از شرایط گفته‌شده بالا، فشار خون شما افزایش پیدا می‌کند و علائم فشار خون بالا مانند سردرد شدید، خونریزی بینی و درد قفسه سینه تشدید می‌شود. در ادامه، هر علت بالا رفتن ناگهانی فشار خون را کامل بررسی می‌کنیم.

مصرف کافئین یا محرک‌ها باعث بالا رفتن ناگهانی فشار خون می‌شوند

کافئین موجود در قهوه، چای، نوشابه‌های انرژی‌زا، شکلات و برخی داروهای سرماخوردگی فشار خون شما را به‌صورت‌ناگهانی بالا می‌برد. با خوردن این مواد غذایی، سیستم عصبی تحریک می‌شود و بدن هورمون آدرنالین ترشح می‌کند.

ورمون آدرنالین باعث می‌شود قلب تندتر بتپد، رگ‌ها کمی منقبض شوند و در نتیجه فشار خون به‌طورناگهانی بالا برود و حتی به ۱۴ روی ۹ برسد. این عدد نشان‌دهنده مرحله دوم فشار خون بالاست. اگر می‌پرسید که آیا فشار خون 14 خطرناک است یا نه، باید بگوییم این شرایط اورژانسی نیست، اما خطرناک است و باید به پزشک مراجعه کنید تا مشکل شما حادتر نشود.

استرس و اضطراب شدید فشار خون شما را بالا می‌برند 

وقتی شما دچار استرس و ترس می‌شوید، مغز سیگنالی به غده‌های فوق‌کلیوی می‌فرستد تا هورمون آدرنالین و کورتیزول ترشح کنند. این هورمون‌ها باعث تپش قلب می‌شوند و رگ‌های خونی را منقبض می‌کنند؛ در نتیجه فشار خون به‌سرعت بالا می‌رود. 

از جمله علائم فشار خون بالا عصبی می‌توان به سردرد، تنگی نفس و گرگرفتگی بدن اشاره کرد. اگر استرس کوتاه‌مدت باشد، فشار خون شما بعد از آرام شدن بدنتان به حالت عادی برمی‌گردد. بااین‌حال اگر دائما در معرض استرس باشید، بدن برای مدت طولانی در این وضعیت باقی می‌ماند و فشار خون شما همیشه بالاست. در این شرایط خطر ابتلا به فشار خون مزمن وجود دارد. 

مصرف برخی داروها یا قطع ناگهانی داروهای فشار خون؛ مهم‌ترین علت بالا رفتن ناگهانی فشار خون 

برخی داروها مانند مسکن‌های ضدالتهاب غیراستروئیدی، برخی داروهای سرماخوردگی و ضد احتقان، قرص‌های ضدافسردگی و پیشگیری از بارداری باعث بالا رفتن ناگهانی فشار خون می‌شوند؛ حتی اگر شما هیچ پیش‌زمینه‌ای نداشته باشید. این داروها با تنگ کردن رگ‌های خونی، نگه داشتن نمک در بدن یا تحریک سیستم عصبی باعث افزایش فشار خون می‌شوند.

از طرف دیگر، قطع ناگهانی قرص های قلب و داروهای مخصوص کنترل فشار خون نیز بسیار خطرناک است. وقتی به‌طورمنظم داروی فشار یا قلب می‌خورید، بدن به تعادل جدید عادت می‌کند؛ اگر دارو را ناگهانی قطع کنید، بدن واکنشی شدید نشان می‌دهد. در این شرایط رگ‌ها دوباره منقبض می‌شوند، ضربان قلب بالا می‌رود و فشار افزایش پیدا می‌کند. (حتی فراموش کردن یک دوز از دارو در برخی افراد باعث نوسان فشار خون می‌شود.)

بیماری‌ها؛ مهم‌ترین علت بالا رفتن ناگهانی فشار خون 

گاهی دلیل بالا رفتن ناگهانی فشار خون، بیماری اندام‌های داخلی بدن است. کلیه‌ها، غده‌های فوق‌کلیوی و تیروئید، نقشی مهم در تنظیم فشار خون دارند. اگر عملکرد این اندام‌ها دچار اختلال شود، فشار خون بالا می‌رود. در ادامه بیماری هریک از این اندام‌ها را دقیق‌تر بررسی می‌کنیم. 

• بیماری‌های کلیوی: کلیه‌ها مسئول تنظیم حجم مایعات و نمک در بدن هستند. اگر کلیه‌ها به‌درستی کار نکنند، سدیم و مایعات اضافی در خون جمع می‌شوند و حجم خون بالا می‌رود. در این شرایط، قلب مجبور می‌شود خون را با فشار بیشتری پمپاژ کند؛ در نتیجه فشار خون بالا می‌رود. 
• مشکل غده‌های فوق‌کلیوی: غده‌های فوق‌کلیوی (آدرنال) هورمون‌های تنظیم‌کننده تعادل آب، نمک و فشار خون در بدن ترشح می‌کنند. اگر این غده‌ها بیش‌ازحد فعال شوند (مثلا در بیماری‌هایی مثل سندروم کوشینگ یا تومور آدرنال) هورمون‌هایی مانند آلدوسترون و آدرنالین بیش از اندازه ترشح می‌شوند. در نتیجه، رگ‌ها منقبض و فشار خون بالا می‌رود. 
• اختلال غده تیروئید: چه در پرکاری و چه در کم‌کاری تیروئید، سطح هورمون‌های بدن تغییر می‌کنند و این تغییر باعث بالا رفتن فشار خون می‌شود. در پرکاری، ضربان قلب افزایش پیدا می‌کند و در کم‌کاری، رگ‌ها سفت‌تر می‌شوند. در هر دو حالت، فشار خون افزایش پیدا می‌کند.

علاوه‌بر این موارد، برخی بیماری‌های بافت همبند (مانند اسکلرودرمی یا التهاب عروق) نیز به دیواره رگ‌های بدن آسیب می‌زنند و باعث بالا رفتن فشار خون می‌شوند. به همین دلیل، وقتی فشار خون شما بی‌دلیل بالا می‌رود، پزشک آزمایش کلیه، تیروئید و غدد فوق‌کلیوی تجویز می‌کند.

فعالیت بدنی شدید؛ یکی از عوامل بالا رفتن ناگهانی فشار

هنگام ورزش و فعالیت بدنی شدید، بدن برای رساندن اکسیژن و انرژی بیشتر به عضله‌ها، قلب را وادار به پمپاژ سریع‌تر خون می‌کند. در نتیجه حجم خون در چند ثانیه بیشتر می‌شود و به رگ‌ها فشار می‌آورد؛ یعنی در واقع فشار خون شما بالا می‌رود. این موضوع در افراد سالم بی‌خطر است و بعد از استراحت، فشار دوباره به حالت عادی برمی‌گردد.

بااین‌حال در افرادی که سابقه فشار خون بالا دارند، افزایش ناگهانی فشار خون به دلیل ورزش، گاهی به دیواره رگ‌ها و قلب آسیب وارد می‌کند و خطر سکته را افزایش می‌دهد. به همین دلیل اگر مشکل فشار خون دارید، زیر نظر پزشک فعالیت‌های بدنی سنگین انجام دهید. همچنین اگر پزشک برای شما داروی فشار خون بالا تجویز کرده است و ورزش هم انجام می‌دهید، مصرف این داروها را پشت گوش نیندازید. یکی از داروهای موثر در این زمینه والسارتان ۱۶۰ است که باید از دوز مناسب زیر نظر پزشک استفاده کنید. 

مصرف مواد غذایی حاوی تیرامین باعث افزایش فشار خون می‌شود

تیرامین ماده‌ای طبیعی است که از تجزیه‌ پروتئین‌ها در غذا به‌وجود می‌آید و در بدن نیز مقدار کمی از آن وجود دارد. مهم‌ترین منابع تیرامین شامل پنیرهای کهنه، گوشت‌های دودی و فرآوری‌شده، سوسیس و کالباس، ماهی دودی، نوشیدنی‌های الکلی تخمیری و برخی حبوبات و میوه‌های خشک‌شده هستند.

وقتی مواد غذایی حاوی تیرامین می‌خورید، این ماده بر سیستم عصبی تاثیر می‌گذارد و باعث آزاد شدن آدرنالین می‌شود. این هورمون رگ‌های خونی را منقبض می‌کند و باعث بالا رفتن ضربان قلب و فشار خون می‌شود. در افراد سالم، مقدار متعادل تیرامین مشکلی ایجاد نمی‌کند؛ اما اگر مشکل فشار خون دارید، باید درباره مصرف مواد غذایی حاوی این ماده با دکتر مشورت کنید.  

مصرف مواد مخدر و سیگار؛ علت بالا رفتن ناگهانی فشار

حتی کشیدن فقط یک نخ سیگار، فشار خون را بین ۵ تا ۱۰ میلی‌متر جیوه بالا می‌برد. نیکوتین موجود در سیگار رگ‌های خونی را منقبض می‌کند و پمپاژ خون برای قلب سخت‌تر می‌شود؛ در نتیجه فشار خون در دیواره رگ‌ها بالا می‌رود. اگرچه فشار خون شما بعد از چند دقیقه کم می‌شود، اما اگر به‌صورت‌مداوم سیگار بکشید و فشار خون شما همیشه بالا باشد، آسیب جدی به قلب و رگ‌ها وارد می‌شود. در این شرایط حتی گاهی رگ‌ها خاصیت ارتجاعی خودشان را از دست می‌دهند و احتمال بروز بیماری‌های قلبی و سکته به‌شدت بالا می‌رود. 

علاوه‌بر سیگار، مواد مخدر نیز بسیار خطرناک هستند. این مواد سیستم عصبی را تحریک می‌کنند، ضربان قلب را بالا می‌برند و باعث تنگ شدن رگ‌ها می‌شوند. در این شرایط فشار خون تا حد بحرانی بالا می‌رود و حتی منجر به سکته قلبی و مغزی می‌شود. 

کنترل و جلوگیری از افزایش ناگهانی فشار خون زیر نظر پزشک 

در این مقاله همه دلایل بالا رفتن ناگهانی فشار خون را بررسی کردیم. نوسان فشار خون در طول روز طبیعی است؛ اما اگر فشار شما ناگهانی و بیش‌ازحد معمول بالا رفت، باید علت آن را بدانید و سریع برای حل مشکل خود پیش پزشک بروید. مصرف کافئین، استرس، قطع برخی دارو‌ها، خوردن مواد غذایی حاوی تیرامین و ورزش شدید باعث افزایش ناگهانی فشار خون می‌شوند. اگر این شرایط مدام تکرار شود، ریسک حمله قلبی و مشکل مغزی وجود دارد. شما باید زیر نظر پزشک داروی مناسب مصرف کنید. 

شرکت پخش دارویی آدوراطب نقشی مهم در دسترسی شما به انواع داروهای مهم دارد. این شرکت به‌عنوان پخش سراسری گروه کوبل دارو، بیشتر از ۱۵ سال است که محصولات برندهای معتبر دکتر عبیدی، نستله و آسترازنکا را به سراسر کشور پخش می‌کند.